Sự ra đời của các tổ chức, cơ sở Đảng cộng sản ở Vĩnh Phúc và những hoạt động đấu tranh bước đầu (1930 - 1935)

28/09/2016
Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời đánh dấu một bước ngoặt vĩ đại, mở ra một trang sử mới trong cuộc kháng chiến chống ngoại xâm của dân tộc. Từ khi thành lập, với đường lối cách mạng đúng đắn, Đảng đã tiến hành xây dựng cơ sở Đảng và quần chúng trong các địa bàn của cả nước. Từ đó, Đảng đã từng bước lãnh đạo các phong trào đấu tranh của quần chúng nhân dân từ thấp đến cao. Với truyền thống yêu nước của dân tộc, kết hợp với sự lãnh đạo của một Đảng Mác xít chân chính, phong trào đấu tranh của nhân dân ta đã phát triển mạnh mẽ. Nhận thấy Vĩnh Phúc là nơi có nhiều đồn điền, lại án ngữ các trục đường giao thông quan trọng nên cán bộ của Đảng đã sớm tìm cách bắt rễ vào cơ sở để gây dựng phong trào. 

Hai tháng sau khi Đảng ra đời đã có cán bộ về gây dựng cơ sở đầu tiên tại tỉnh Vĩnh Phúc. Các đồng chí cán bộ của Đảng đã bí mật đi sâu vào Vĩnh Yên và một số vùng nông thôn lân cận để tìm hiểu tình hình, từng bước thâm nhập, tuyên truyền và giác ngộ quần chúng. Ngoài những hoạt động bất hợp pháp, còn lợi dụng điều kiện hợp pháp mở rộng công tác tuyên truyền như việc lập hội bóng đá Vĩnh Yên. Mục đích của hội không chỉ mang tính chất thể thao đơn thuần mà còn bao hàm ý nghĩa chính trị sâu sắc là tập hợp, giáo dục thanh niên học sinh, chỉ ra cho họ con đường theo Đảng làm cách mạng. Sau này, nhiều người trong số thanh niên, học sinh tham gia hội đó đã được tuyển lựa và kết nạp vào Đoàn thanh niên cộng sản.

Thông qua những hoạt động hợp pháp và bất hợp pháp, chỉ sau một thời gian từ tháng 4 đến tháng 8/1930, các đoàn thể quần chúng của Đảng như Phụ nữ giải phóng, Nông hội đỏ, Thanh niên Cộng sản đoàn đã được xây dựng tại một số địa điểm như Vĩnh Yên, Thanh Vân, Đạo Tú, làng Chùa, Thụy Yên, làng Me (Tam Dương), Bích Đại, Đồng Vệ, Bạch Hạc (Vĩnh Tường), Vĩnh Mỗ (Yên Lạc), Nội Phật (Bình Xuyên), Bàn Giản (Lập Thạch)... Tính đến tháng 8/1930, các tổ chức quần chúng Vĩnh Yên cả nông thôn và thành thị đã tập hợp được 50 đoàn viên và hội viên. Ngoài những đoàn viên và hội viên chính thức được tuyển lựa và kết nạp, còn có hàng trăm quần chúng cảm tình cũng hăng hái tham gia hoạt động cách mạng. Họ đều là những người thuộc các tầng lớp bần cố trung nông, dân nghèo thành thị đa phần trong số đó đều là thanh niên mới lớn.

Sau một thời gian thử thách, một số hội viên trung kiên, hăng hái, tích cực được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Hai chi bộ đảng đầu tiên của tỉnh ra đời Vĩnh Yên và làng Bích Đại là hai cơ sở có phong trào sớm và mạnh nhất lúc đó. Ngoài ra, các chi bộ đồn điền Đa Phúc, chi bộ đồn điền Tam Lộng (Bình Xuyên), chi bộ Vĩnh Tường cũng có đóng góp không nhỏ đối với phong trào cách mạng trong tỉnh.

Song song với quá trình xây dựng và tổ chức các cơ sở, đảng đã đưa quần chúng vào đấu tranh. Mđầu phong trào là các hoạt động tuyên truyền nhân dân vào những ngày kỷ niệm Quốc tế lao động 1/ 5, kỉ niệm Cách mạng Tháng Mười Nga (7/11 )… bằng các hình thức cắm cờ, rải truyền đơn, căng biểu ngữ. Lần đầu tiên, lá cờ đỏ búa liềm đã xuất hiện nhiều nơi như: cây đa cụt dốc Láp - Vĩnh Yên, chợ Cói - Tam Dương, chợ Kiệu (Vĩnh Tường), chợ Quán (Lập Thạch)… Các biểu ngữ: "Tinh thần Quốc tế lao động 1- 5 muôn năm", "Cách mạng Tháng Mười Nga muôn năm". "Đảng Cộng sản Đông Dương muôn năm"… và những truyền đơn vạch tội ác thực dân, kêu gọi quần chúng hành động xuất hiện tại nhiều địa điểm trong tỉnh như Hướng Lại, chợ Cói, chợ Quán, làng Me…

Mặt khác, cán bộ đã lợi dụng những nơi đông người để diễn thuyết tuyên truyền nhân dân (chợ Kiệu, chợ Quán). Các hoạt động của các cán bộ và cảm tình của Đảng đã nâng cao nhận thức của nhân dân, làm cho phong trào đấu tranh của quần chúng ngày càng sôi nổi, vừa đòi quyền lợi thiết thực vừa ủng hộ phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh: phong trào công nhân mỏ than Bỉnh Di (Lập Thạch) đòi tăng lương, phong trào nông dân làng Bích Đại đứng lên làm đơn kiện bọn cường hào lạm dụng tiền công quỹ, vận động nhân dân chống mê tín dị đoan . . .

Khi phong trào quần chúng đang lên cao và ảnh hưởng ngày càng sâu rộng, thực dân Pháp tìm mọi cách chống phá cách mạng. Sau lần rải truyền đơn của cơ sở Bích Đại tại đền Thính (Yên Lạc) đầu năm 1931 bị lộ, bọn thực dân Pháp tập trung lực lượng khủng bố hàng loạt các cơ sở bị lộ, nhiều cán bộ và cốt cán bị bắt. Tuy vậy, hầu hết đảng viên, quần chúng bị bắt vẫn trung thành với cách mạng, không khai báo nên nhiều cơ sở vẫn được đảm bảo.

Năm 1932, Đảng đề ra chương trình hành động, nhắc lại đường lối cơ bản của Đảng trong luận cương chính trị và vạch kế hoạch thực hiện đường lối đó trong tình hình mới. Dưới ánh sáng của chương trình hành động, với tinh thần hoạt động linh hoạt, nhạy bén, dũng cảm của các chiến sĩ, phong trào cách mạng trong tỉnh dần dần được khôi phục. Cuối năm 1932, sau khi trốn khỏi nhà tù Hoả Lò, một số Đảng viên đã lên gây dựng cơ sở vùng bắc Đa Phúc. Đây là vùng nằm trong đồn điền của đại địa chủ Đỗ Đình Thông. Nắm vững đời sống và hoàn cảnh của tá điền, cán bộ Đảng đã đi sâu vào gây dựng được cơ sở hai ấp: Tân Yên, Đồng Thố (Hồng Kì - Đa Phúc), đào tạo thành cán bộ của phong trào. Từ hai ấp, các tổ chức này nhanh chóng phát triển hầu hết làng ấp xung quanh. Tháng 6/1933, trên cơ sở phong trào mở rộng, chi bộ Đảng đầu tiên của Phúc Yên được thành lập. Ngay sau khi ra đời, chi bộ đã đưa ra nghị quyết rõ ràng về việc giáo dục tinh thần đoàn kết trong phong trào nông dân, phát triển tổ chức nông hội, phát triển thận trọng đối với tổ chức Đảng, phân công cán bộ tuyên truyền gây dựng cơ sở mới vùng Tam Lộng.

Các cán bộ đã tổ chức hướng dẫn các hội viên phản đế thiết lập đường lối cách mạng của Đảng và tổ chức các lớp học chữ quốc ngữ cho quần chúng. Để có tài liệu học tập, chi bộ cho ra tờ tạp chí "Tia sáng", in những tài liệu thư từ của chi bộ nhà tù Hoả Lò như "Nông dân vận động", "Công nhân vận động". Thơ ca, hò vè cách mạng cũng được kịp thời sáng tác và truyền bá rộng rãi trong nhân dân. Kết quả là đến tháng 10/1933 tổng số hội viên nông hội của 24 ấp vùng bắc Đa Phúc lên tới 200 người.

Cùng với công tác tuyền truyền phát triển cơ sở, vụ mùa năm 1933, chi bộ đã vận động tổ chức nông dân, tá điền đấu tranh đòi khất tô ruộng, giảm tô trâu. Trước sức mạnh đoàn kết của quần chúng, chủ điền phải nhượng bộ giảm một phần tô ruộng, tô trâu. Trên đà thắng lợi, cuối năm 1933, nhân dân lại tiến lên đấu tranh đòi bỏ lễ tết chủ. Tết năm đó, không một gia đình nào nộp lễ cho chủ. Thắng lợi của hai cuộc đấu tranh trên đã làm cho nông dân, tá điền tin vào sức mạnh, khả năng cách mạng của mình vào sự lãnh đạo của Đảng.

Trước những hoạt động của Đảng và quần chúng, địch tung gián điệp, mật thám lùng sục cơ sở. Nhân vụ rải truyền đơn của cơ sở Tân Yên tổ chức tại xã Phù Lôi - Thái Nguyên đêm 20/9/1933 bị lộ, tên tri huyện Đa Phúc liền dẫn lính về ấp Tân Yên và các ấp khác tiến hành truy lùng và khủng bố rất tàn ác. Qua 3 đợt khám xét, chúng đã bắt gần 40 đảng viên và quần chúng cốt cán, một số đảng viên, cán bộ lánh đi nơi khác nhưng rồi cũng bị sa vào tay giặc.

Sau cuộc khủng bố đó, phong trào cách mạng vùng bắc Đa Phúc tạm thời lắng xuống, song thành tích hoạt động của nó đã gây một tiếng vang mạnh mẽ trong nhân dân toàn tỉnh Phúc Yên và ảnh hưởng trực tiếp đến vùng bắc huyện Bình Xuyên.

Tại vùng Tam Lộng, từ tháng 7/1933, một số cán bộ của Đảng từ Tân Yên đã sang hoạt động gây cơ sở tại đây. Sau một thời gian, các đồng chí đã bí mật xây dựng được một số tổ Nông hội đỏ và Thanh niên Cộng sản đoàn. Từ những tổ chức này, cơ sở cách mạng được mở rộng ra các ấp Tam Lộng, Châu Sơn, Gia Dụ, Phục Khả, Cam Lâm, Hương Vị, Hương Đà.

Ngoài các tổ chức bí mật, cán bộ Đảng đã xây dựng được những tổ chức công khai như: học hội (hội chữ quốc ngữ), hội âm nhạc, hội tương trợ, hội kiếm củi, thu hút hàng trăm quần chúng tham gia. Một số quần chúng cốt cán qua thử thách được đứng trong hàng ngũ những người cộng sản. Trên cơ sở đó, tháng 8/1933, chi bộ Tam Lộng chính thức được thành lập. Sau khi tổ chức chi bộ đảng và các tổ chức quần chúng, chi bộ Tam Lộng quyết định đưa quần chúng vào đấu tranh, tiêu biểu nhất là cuộc đấu tranh chống tên tri huyện Bình Xuyên đem lính về bắt rượu phạt dân ngày 15/01/1934. Dưới sự lãnh đạo vừa cương quyết vừa mềm dẻo của chi bộ và sự hưởng ứng của toàn dân, cuộc đấu tranh đã giành thắng lợi.

Sau đó, do một số cơ sở ở Hà Nội bị khủng bố tan vỡ, nên địch liên tiếp khủng bố các cơ sở ở Tam Lộng. Vì vậy, cán bộ của các chi bộ Tam Lộng phải phân tán ra tỉnh ngoài. Các tổ chức quần chúng tuy vẫn duy trì được để mong chắp nối lại nhưng trước sự theo dõi, vây ráp gắt gao của địch, hoạt động của các cơ sở cách mạng cũng dần giảm sút. Phong trào cách mạng ở Vĩnh Phúc đến đây tạm thời bị lắng xuống.