Phong trào đấu tranh của nhân dân Vĩnh Phúc trong thời kỳ Mặt trận Dân chủ (1936 - 1939)

28/09/2016

Bước sang năm 1935, tình hình thế giới và trong nước có nhiều thay đổi lớn tác động mạnh mẽ đến phong trào cánh mạng nước ta. Trước tình hình mới, Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương chủ trương lập Mặt trận Dân chủ Đông Dương, tập hợp mọi lực lượng dân chủ và tiến bộ, đấu tranh chống kẻ thù chủ yếu trước mắt là bọn phát xít, bọn phản động thuộc địa Pháp và bọn tay sai, giành tự do dân chủ, cải thiện dân sinh, chống phát xít xâm lược, bảo vệ hoà bình thế giới. Do ảnh hưởng từ thắng lợi của Mặt trận Dân chủ tại nước Pháp và đường lối đúng đắn của Đảng là giai đoạn phát triển mới của cách mạng Đông Dương được dấy lên trong cả nước. 

Bước vào thời kì mới, Vĩnh Phúc có thuận lợi lớn là được tăng cường cán bộ Đảng về gây cơ sở và hoạt động. Tại Vĩnh Yên, ngoài các cơ sở cũ được khôi phục như: Vĩnh Yên, Thanh Vân, Đạo Tú, Bích Đại, Đồng Vệ… còn phát triển nhiều cơ sở mới Dẫn Tự, Hoà Lạc, Vũ Di, Thượng Trưng (Vĩnh Tường), Thị trấn Bạch Hạc, ấp Hạ (Tam Dương), Như Sơn, Thụy Điền, Đạo Nội, Tiên Định (Lập Thạch). Tại Phúc Yên từ nhóm nghiên cứu sách báo đầu tiên do cán bộ của Đảng về thành lập năm 1936, cơ sở cách mạng đã được mở ra nhiều làng xã như Tháp Miếu, Xuân Phương, Cầu Xây, Bảo Tháp, Lâm Hộ (Thanh Lâm - Yên Lãng).

Các cơ sở trên đã tồn tại dưới hình thức các tổ chức hội: hội ái hữu, hội tương tế, hội truyền bá quốc ngữ, hội lợp nhà, hội cấy gặt… Đây là hình thức tập hợp quần chúng thích hợp nhất, hiệu quả nhất. Bên cạnh những tổ chức hoạt động công khai đó, Đảng cũng bí mật thành lập các tổ chức bất hợp pháp như Nông hội, Thanh niên dân chủ làm nòng cốt cho phong trào quần chúng. Các hội viên được giáo dục, giác ngộ cách mạng thông qua việc đọc sách báo tiến bộ của Đảng in công khai như: "Nhành lúa", "Tin tức", "Vấn đề dân cày". . .

Sau khi xây dựng tổ chức quần chúng và tuyên truyền giác ngộ, các tổ chức cơ sở đã lãnh đạo quần chúng đấu tranh. Trong thời gian này, lợi dụng tình hình thuận lợi là Chính phủ bình dân Pháp được thành lập, các tổ chức cách mạng Vĩnh Yên, Phúc Yên đã tổ chức nhiều hình thức đấu tranh công khai, hợp pháp.

Mđầu phong trào là cuộc vận động lấy chữ kí vào bản hưởng ứng Đông Dương đại hội do Đảng ta phát động (11/1936). Kết quả là đã có hàng ngàn chữ kí đòi tự do hội họp, tổ chức, tự do ngôn luận, tự do đi lại, xuất dương cải thiện đời sống nhân dân, ân xá chính trị phạm.

Ngày 4/2/1937, hai đoàn đại biểu quần chúng của Vĩnh Yên và Phúc Yên đã về Hà Nội gặp phái đoàn Gôđa đưa yêu sách. Sau cuộc biểu tình, bọn thống trị Phúc Yên trở mặt, tiến hành khủng bố, bắt bớ một số người tham gia biểu tình. Trước tình hình đó, Đảng đã vận động đấu tranh công khai, vạch trần trên báo chí buộc chúng phải tha và lập phiên toà xử bọn thống trị địa phương. Tuy việc xét xử của chúng chỉ là hình thức, song cũng cho thấy chúng đã phần nào phải chùn bước trước sức mạnh đấu tranh của nhân dân ta. Cuộc lấy chữ ký vào bản yêu sách, cử người ra tranh cử nghị viện hàng tỉnh cũng là những dịp tuyên truyền ảnh hưởng của Đảng trong quần chúng và vận động quần chúng đấu tranh có kết quả.

Ngoài những phong trào đấu tranh mang ý nghĩa chính trị, Đảng đã vận dụng những hình thức đấu tranh có nội dung thiết thực: Tại Vĩnh Yên đã nổ ra cuộc đấu tranh của nhân dân trong tỉnh và các vùng lân cận đòi giảm thuế chợ, thuế môn bài nổ ra vào cuối năm 1937 đã giành thắng lợi (thuế chợ giảm 1/4). Cũng Vĩnh Yên, còn có phong trào chống thuế cư trú, thuế thổ trạch, thuế nóc nhà làm cho bọn thống trị lúng túng.

Cùng với thành thị, nông thôn phong trào đấu tranh của nông dân cũng phát triển hơn những giai đoạn trước. Mục tiêu đấu tranh bao gồm chống bọn cường hào tham nhũng, chống những hủ tục. Nhưng sôi nổi và có tác dụng hơn cả là phong trào đòi giảm thuế, khất thuế. Các xã Lâm Hộ, Xuân Phương, Phù Lai, Yên Mĩ (Phúc Yên); Thanh Vân, Đạo Tú, Lạc Trung (Vĩnh Yên) đã tổ chức những đoàn biểu tình lên huyện hoặc làm đơn phản đối bọn cường hào thu tăng thuế, phản đối những loại thuế bất công…

Ngày 12/7/1937, các cơ sở huyện Vĩnh Tường đã vận động hơn 300 người dân biểu tình lên huyện gặp Thống sứ Saten nhân dịp tên này về địa phương. Đoàn biểu tình đã giương cao khẩu hiệu đòi "tự do, cơm áo, hoà bình"… Cuộc đấu tranh đã giành thắng lợi, địch buộc phải thực hiện một số yêu sách như giải quyết công ăn việc làm, cấp ruộng đất cho một số chính trị phạm được tha.

Ngày 1/5/1938, hưởng ứng cuộc biểu dương lực lượng do Đảng ta tổ chức nhân kỉ niệm ngày Quốc tế lao động tại Hà Nội, công nhân, nông dân và nhân dân thành thị của tỉnh đã tổ chức những đoàn biểu tình về tham gia. Đây cũng là một dịp tuyên truyền, giác ngộ ý thức giai cấp cho đội ngũ công nhân trong tỉnh.

Phong trào quần chúng càng mạnh thì các cơ sở của mặt trận dân chủ càng được củng cố và mở rộng. Trên cơ sở đó, cuối năm 1938, đồng chí Hoàng Văn Thụ là Thường vụ xứ uỷ Bắc Kì đã về làng Vũ Di (Vĩnh Tường) thành lập một chi bộ Đảng gồm 3 đồng chí do đồng chí Lê Xoay làm bí thư. Chi bộ này không những là hạt nhân lãnh đạo các cơ sở cách mạng huyện Vĩnh Tường mà còn phát huy tác dụng lãnh đạo, cầu nối các cơ sở trong tỉnh Vĩnh Yên và một phần tỉnh Phúc Yên. Nó chính là nòng cốt cho việc thành lập Ban cán sự tỉnh (tức Tỉnh uỷ Vĩnh Yên bí mật) về sau.

Đầu năm 1939, nội các Đalađiê lên cầm quyền thay thế chính phủ Mặt trận nhân dân Pháp. Chính sách đối nội, đối ngoại của chính phủ Pháp ngày càng phản động. Bọn thực dân thuộc địa Đông Dương nhân đó ra mặt phát xít hoá, đàn áp tự do dân chủ, tăng cường bóc lột nhân dân ta. Phong trào cách mạng nước ta nói chung, tỉnh Vĩnh Yên, Phúc Yên nói riêng dần lắng xuống.

Như vậy, từ khi Đảng ra đời (2/1930) đến năm 1939, Vĩnh Yên và Phúc Yên tuy chưa có Đảng bộ, nhưng các đảng viên và các chi bộ Đảng ra đời vào thời kì này đã lãnh đạo nhân dân trong tỉnh đấu tranh theo mục tiêu mà Đảng đề ra, hoà chung với các cao trào cách mạng của cả nước.